Anayasa Mahkemesi’nin HAGB'na İlişkin Kararı

Anayasa Mahkemesi’nin Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması’na(“HAGB”) İlişkin Verdiği 1.6.2023 tarihli ve 2023/107 Sayılı Kararı

Anayasa Mahkemesi 1/6/2023 tarihinde E.2022/120 numaralı dosyada, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesine 5560 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle eklenen (5) numaralı fıkranın birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir.

Başvuru kararında özetle; HAGB kararı verilmesinin mağdurlar açısından yeterli giderim sağlamadığı, faillerin cezadan muaf tutulmasına yol açtığı ve devletin kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme şeklindeki yükümlülüğünü yerine getiremediği belirtilerek kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ve Mahkeme’nin Değerlendirmesi

HAGB, ceza yargılaması sonucunda verilecek mahkûmiyet hükmünün açıklanmasının belirli şartlara bağlı olarak ertelenmesini ifade etmektedir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, ceza davasında yargılanan sanığın en fazla iki yıl hapis cezasına veya adli para cezasına mahkûm olması durumunda, sanığın ceza infaz kurumuna girmesinin önüne geçen ve mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan bir kurumdur. Sanığa, hakkında HAGB uygulanmasını kabul edip etmediği hüküm aşamasına geçilmeden henüz yargılama aşamasındayken ve ileride sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilme ihtimaline dayalı olarak sorulmaktadır.

İtiraz konusu kuralda da HAGB kurumunun işleyişine dair Anayasa Mahkemesi tarafından daha önce yapılan tespitler gözönünde bulundurularak anılan kurumun temel hak ve özgürlüklere ilişkin anayasal güvencelere uygunluğu değerlendirilmiştir. Sanık, hakkında HAGB kararı verilmesini kabul etmekle birlikte istinaf kanun yoluna başvurma hakkından feragat etmektedir. Mahkeme hükmünün kurulmasından önceki bir aşamada açıklanan belirli bir kanun yolundan feragat iradesinin anayasal geçerlilik koşullarını sağlamadığı anlaşılmıştır. İlgili kararda Mahkemece kişi hakkında verilen HAGB kararının, ceza niteliğinde olmayıp kişiyi ceza tehdidi altında bırakmaktan ibaret olduğu belirtilmiştir. HAGB kararının bu niteliğini gözeten Anayasa Mahkemesi daha önceki birçok kararında, kötü muamele iddiaları yönünden HAGB kurumunun uygulanmasının sanığın infaz edilebilir bir ceza almaması sonucunu doğurduğunu ve bu kurumun uygulanmasında mağdurun muvafakati ya da mağdur açısından manevi bir telafinin sağlanmasının da aranmadığını dikkate alarak anılan geri bırakma kararının mağdur açısından yeterli ve etkili bir giderim sağlamadığını değerlendirmiştir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi, itiraz yolunun yeterince usuli güvence sağlamaması, bir başarı şansı sunmaması, dosya üzerinden karar verilmesi ve etkili bir denetim yolu olmaması gerekçeleriyle, bu hükmü Anayasa’nın 40. maddesinde yer alan hak arama özgürlüğüne aykırı bulmuş ve iptaline karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle kuralın Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline, kuralın iptali nedeniyle 5271 sayılı Kanun’un HAGB’yi düzenleyen 231. maddesinin uygulanma imkânı kalmayan diğer hükümlerinin de iptallerine karar verilmiştir. CMK’nın iptal edilen 231/12. maddesine kapsamında HAGB kararına karşı başvurulabilecek kanun yolu itiraz kanun yolu olarak düzenlenmiştir. Bu durumda suçtan zarar gören veya mağdur HAGB kararı verilmesi halinde karara karşı itiraz kanun yoluna başvurabilecektir. İlgili Anayasa Mahkemesi Kararı ile CMK’nın 231. maddesinin 12. fıkrasında düzenlenen HAGB kararına karşı itiraz kanun yolu iptal edilmiştir.

İptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir.

Karara ulaşmak için lütfen tıklayınız.

Menkü Özünlü Orakçıoğlu Avukatlık Ortaklığı